Waarom ik Stefanus niet meer oversla | Handelingen 7

Als kind had ik zo'n hekel aan de toespraak van Stefanus. Handelingen 7 was te lang en zo saai! Ik wilde gauw naar dat andere gedeelte: de steniging. 

Maar Stefanus'verhaal begint niet bij zijn martelaarschap. Het begint in Handelingen 6, midden in de Joodse gemeenschap van Jeruzalem. Daar ontstaat een concreet probleem: Grieks-sprekende Joodse weduwen worden overgeslagen bij de dagelijkse verzorging.

Ook zij horen erbij. Ook zij zijn dochters van Abraham. En juist daar wordt Stefanus gekozen. Niet voor een klein klusje, maar voor eerlijke verdeling. Voor recht doen aan mensen zonder sterke positie. Daar staat hij: als Jood onder de Joden, vol geloof en vol van de Heilige Geest.

Daarna komt de botsing pas.

Mannen uit verschillende synagogen gaan met hem in discussie. Dat is niet vreemd. Dit is geen botsing tussen “christenen” en “Joden” zoals wij dat later vaak zijn gaan lezen. Dit speelt binnen Israël zelf. Binnen het gesprek over Mozes, de Wet, de tempel en de weg van God. Het gesprek zelf is niet het probleem.

Maar het kantelt wanneer zij niet op kunnen tegen de wijsheid en de Geest waarmee Stefanus spreekt. Dan wordt discussie aanklacht. Ze zeggen dat hij tegen Mozes spreekt. Tegen God. Tegen de tempel. Tegen de Wet. Lukas noemt hun getuigen zelfs valse getuigen. Dat is de sleutel.

Stefanus is niet tegen Mozes. Daarom begint hij bij Abraham. Daarom spreekt hij over Jozef. Daarom neemt hij zoveel tijd om bij  Mozes uit te komen, de woestijn en de tabernakel. Wat hij zegt is eigenlijk: kijk goed naar jullie eigen verhaal. 

Dit is profetische kritiek van binnenuit. Stefanus spreekt als Jood onder de Joden. ik moet lezen wat er staat en niet te snel naar steniging toe lezen. Eerst luisteren. Dan pas begrijpen waarom het zo gevaarlijk werd.

Doe het rustig aan en ontdek wat er zich daar echt afspeelt. 

Ssst. Ik ben aan het lezen 🤫

De weduwen die steeds werden vergeten

Ik ben aangekomen bij Handelingen 6.

Eerlijk gezegd is dit zo'n hoofdstuk waar ik normaal snel doorheen lees. Een klacht, zeven mannen worden aangesteld, en dan gaat het verhaal verder met Stefanus. Maar ik koos voor slow down. Want waar gaat dit eigenlijk over?

Het begint met een klacht van weduwen. Het zijn niet zomaar weduwen, maar de weduwen van de Grieks-sprekende Joden. Vrouwen die blijkbaar steeds weer werden overgeslagen bij de dagelijkse voedseluitdeling.

Dat raakte me.

Hoe kon dat nou gebeuren?

Dat onderzocht ik en ik kwam uit bij dit:

Jeruzalem was in die tijd geen eenvoudige, uniforme samenleving. Er woonden Joden die al generaties lang in Judea leefden, maar ook Joden die waren teruggekeerd uit de diaspora. Ze spraken Grieks, hadden andere netwerken en soms een andere culturele achtergrond. Ze hoorden erbij. Maar blijkbaar ook weer niet helemaal. Misschien hadden deze weduwen minder familie om voor hen op te komen. Misschien kenden ze minder mensen ofzo. Het gebeurde vast niet expres dat ze vergeten werden.

Maar Lukas gebruikt een werkwoord dat suggereert dat dit niet één keer gebeurde. Ze bleven over het hoofd gezien worden. En toen voelde Handelingen 6 verrassend actueel.

Hoeveel mensen zitten er vandaag niet aan de rand van een gemeenschap? Ze horen erbij, maar zijn niet zichtbaar. Niet omdat iemand bewust kwaad wil doen, maar omdat ze eenvoudigweg niet op de radar staan.

Wat mij vooral treft, is de reactie van de apostelen. Ze wuiven het probleem niet weg. Ze zeggen niet dat mensen zich aanstellen. Ze wijzen ook niet op alle andere dingen die goed gaan. Nee, ze nemen het probleem serieus. De gemeente wordt bijeengeroepen en er wordt naar een oplossing gezocht. Mensen krijgen verantwoordelijkheid. Er wordt echt gelijk gehandeld nu

Dat doet me denken aan de woorden uit Deuteronomium:

"De arme zal immers nooit uit het land verdwijnen. Daarom gebied ik u: open uw hand wijd voor uw broeder, voor de ellendige en de arme in uw land." (Deuteronomium 15:11)

Die opdracht verdween niet toen de gemeente van Jezus ontstond. Integendeel. In Handelingen 6 zie je haar in praktijk gebracht worden. Geen grote wonderen. Geen indrukwekkende preek. Gewoon weduwen die gezien moeten worden. Dat vind ik een van de mooiste dingen van dit hoofdstuk.

Dat Gods werk soms zichtbaar wordt in iets heel eenvoudigs: mensen die merken dat iemand wordt vergeten... en besluiten daar iets aan te doen.

Gamaliël — Handelingen 5

In Handelingen 5 zijn hogepriester, de tempelleiders en de raad woedend. Petrus heeft net gezegd dat de God van hun vaderen Jezus heeft opgewekt... de Messias die zij hadden gedood door Hem aan een hout te hangen. Dat komt hard binnen. Ze willen de apostelen doden.

Maar dan staat Gamaliël op.

Hij is een Farizeeër, een leraar van de wet, en iemand die door het volk gerespecteerd wordt. Hij laat zich niet meeslepen door de woede in de zaal. 

Hij zegt: wees voorzichtig. Als dit werk alleen uit mensen is, zal het vanzelf verdwijnen. Maar als het uit God is, kunnen jullie het niet tegenhouden. Dan zouden jullie zomaar tegen God zelf strijden.

Gamaliël wordt hier niet getekend als volgeling van Jezus. Wel als een wijze man. In een kamer vol dreiging wordt hij de stem die afremt.

Dat doet me denken aan een Joodse spreuk uit Pirkei Avot: "Elke bijeenkomst die omwille van de hemel is, zal blijven bestaan; maar een bijeenkomst die niet omwille van de hemel is, zal niet standhouden."

Die woorden leggen iets bloot. Je kunt samenkomen rond God, maar toch gedreven worden door iets anders: angst, controle, eergevoel, groepsdruk, het beschermen van je eigen positie. Aan de buitenkant kan het vroom lijken. Maar vanbinnen het tegenovergestelde. En juist dan is Gamaliëls waarschuwing nodig.

Wacht.
Wees voorzichtig.
Misschien zie je nog niet wat God aan het doen is.

---

Vragen

1. Wanneer is iets werkelijk omwille van de hemel?
2. En wanneer gebruiken we de hemel vooral om onszelf te beschermen?